Auschwitz

Al hangt over de plek de eeuwige nacht, gisteren was het voor even de dag van Auschwitz. Op 27 januari 1945 trok het Rode Leger het kamp binnen en bevrijdde de nog ongeveer 9000 gevangenen.

Als gruweldaden zoals die van het nazi-regime zo onvoorstelbaar zijn, vormen cijfers vaak het enige concrete houvast. Het probleem daarmee is dat cijfers pas iets kunnen zeggen als ze vastgesteld worden. Een oorlogsmisdadiger als Adolf Eichmann (als secretaris van de Wannsee conferentie en als verantwoordelijke voor de tijdschema’s en logistiek van de transporten van miljoenen Joden naar de concentratie- en vernietigingskampen werd hij na de oorlog het symbool van de nauwkeurig bijgehouden, ambtelijke en cijfermatige systematiek van het Duitse vernietigingsapparaat) toont niet alleen hoe nauwkeurig de Duitsers alle cijfers bijhielden, maar toont ook – toen de ondergang van het Derde Rijk eenmaal nabij was – hoe goed zij wisten wat al deze cijfers konden betekenen. Zo systematisch als zij de administratie hadden opgebouwd, hebben zij getracht deze net zo systematisch weer te vernietigen.

Zo trok Rudolf Höss – kampcommandant van Auschwitz – tijdens zijn proces de aan hem doorgegeven cijfers van Eichmann al in twijfel. Deze laatste beweerde dat er 2,5 miljoen mensen waren vergast en dat er een half miljoen mensen op natuurlijke wijze omgekomen waren. Höss vond dit aantal ‘overdreven’. Volgens hem ‘had ook Auschwitz een limiet’.

De meeste onderzoekers onderschrijven de schattingen uit 1994 van de Poolse historicus Franciszek Piper. Volgens zijn schattingen werden ongeveer 1,3 miljoen mensen naar Auschwitz gedeporteerd, onder wie circa 1,1 miljoen Joden, 140.000 Polen, 23.000 zigeuners, 15.000 Russische krijgsgevangenen en ruim 25.000 slachtoffers van andere etniciteiten.

Over in Auschwitz geïnterneerde en vermoorde homoseksuelen lopen de cijfers uiteen.

In Nazi-Duitsland werden ongeveer 50.000 mannen veroordeeld voor homoseksualiteit. Meestal tot een gevangenisstraf. Onderzoekers gaan uit van tussen de 5000 en 15.000 homoseksuele concentratiekampslachtoffers. Op deze mannen werden op grote schaal castraties en medische experimenten uitgevoerd. Zo zocht nazi-arts Carl Clauberg in Auschwitz niet alleen naar mogelijkheden om inferieure rassen massaal te steriliseren maar tevens zocht hij bij homoseksuele slachtoffers naar het gen dat homoseksualiteit veroorzaakte.

Van alle geïnterneerde homoseksuelen heeft naar schatting 60 procent het niet overleefd.

In Westerbork werd in 2006 voor de eerste keer een tentoonstelling georganiseerd die geheel gewijd was aan de vervolging en het verzet van homoseksuelen voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Volgens initiatiefnemer Klaus Müller had ‘een gebrek aan historische kennis en interesse die typerend is voor de gevestigde geschiedschrijving’ ervoor gezorgd dat de aandacht voor homoseksuelen onder het nazi-regime pas betrekkelijk laat na de Tweede Wereldoorlog op gang is gekomen.

Met deze woorden wijst Müller onder andere naar het NIOD dat in zijn documentatie het volgende meldt:

‘De systematische vervolging van homoseksuelen door de Duitse bezetters is in Nederland nauwelijks van de grond gekomen. Het aantal Nederlanders dat de nazi-maatregelen tegen homoseksualiteit aan den lijve ondervond, kan voorzichtig geschat worden op enkele honderden. Minimaal 138 kwamen voor een Nederlandse rechter (van wie er 90 schuldig werden verklaard); een onbekend aantal werd door Duitse rechters veroordeeld. Tegen een onbekend aantal anderen werd buiten de gebruikelijke procedures om opgetreden. De gevangenisstraffen, opgelegd door Duitse rechtbanken in Nederland, werden soms uitgezeten in gevangenissen en huizen van bewaring in Nederland, maar meestal in gevangenissen en tuchthuizen in Duitsland. Alle gegevens wijzen erop dat de gevangenen na het verstrijken van de straftijd zonder verdere gevolgen uit gevangenis of tuchthuis werden ontslagen. Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat zich in Duitse concentratiekampen in of buiten Nederland mannen van Nederlandse nationaliteit bevonden die wegens homoseksualiteit waren opgepakt.’

Volgens Müller was er wel degelijk een ‘structurele voorbereiding van de homovervolging in bezet Nederland’, bleven homoseksuelen na hun veroordeling last houden van het opgeplakte stigma en pasten vlak na de oorlog homoseksuele verzetsstrijders als de gefusilleerde Willem Arondeus en de als man verklede Frieda Belinfante niet goed ‘in de eregalerij van het verzet’.

Ik ben destijds in Westerbork geweest. Ik ben in Auschwitz geweest. In ben in Yad Vashem geweest.

Op alle drie de plekken vergat ik de cijfers. Op deze plekken vergat ik alle juiste of onjuiste geschiedschrijving. Op deze plekken werd iedereen slachtoffer van ideologische en systematische en cijfermatige waanzin.

Roze driehoek.
Gele davidster.

Ik zag er koffers. Ik zag afgeknipt haar. Ik zag kinderspeelgoed. Ik zag de hel en de eeuwige nacht op aarde.

En ik zag namen.

Namen die niet meer waren. En namen die altijd zullen zijn.

Yad Vashem betekent ‘hand’ en ‘naam’. De betekenis daarvan is dat alle namen van de holocaust vastgehouden dienen te worden.

Alle namen.

Want in de overweldigende, kille cijfers van de massavernietiging mag geen enkele naam ooit worden vergeten.

De gele davidster van Anne Frank.
De roze driehoek van Karl Gorath
De zwarte driehoek van het Sinti-meisje Settela Steinbach.

Auschwitz 75 jaar bevrijd.

Opdat we de cijfers nooit vergeten.

Opdat we de namen vasthouden.

Alle namen.


Zij taalt naar tast –
herkent geluid, herkent het pad,
doch struikelt dan
in zwart van holte – verliest op weg naar

getralied licht aan kracht – wankelt van
wang naar wang – gaat fluisterend heen
naar buiten waar

niets meer stemhebbend lijkt – alles
zo verzwakt dat zij alleen al met een knik
van hoofd wordt gefusilleerd – daar

als een collaborateur – laf – gaat al het
zegbare neer – zijgt voorgoed ineen als
verbinding tussen gebaar

klank en letter afgesneden wordt; als zij
– vrijheid –
pen en letter niet meer weet te vinden en
de v niet meer schrijven kan, van

ij geen spoor gevonden wordt
en vrijheid
alleen nog schreien kan


Rick van der Made

•••

Adverteren op Gaykrant en daarmee onafhankelijke journalistiek met een regenboograndje mogelijk maken?

Klik hier voor meer informatie!

 

2 thoughts on “Auschwitz

  1. Loek knippels schreef:

    Ontroerend en rillingen lopen over mijn rug. Als docent destijds aan Fontys bezocht ik ook een concentratiekamp en samen met mijn homoseksuele studenten legden wij een bloemstuk neer. Voordat we in de bus zaten, zag ik dat het bloemstuk verwijderd werd want we hadden niet officieel om toestemming gevraagd. Het bloemstuk van Fontys mocht blijven liggen…en opnieuw rillingen….heb zojuist mijn artikel afgerond rondom het 11e gebod:”Gij zult niet onverschillig zijn!”

  2. M schreef:

    Hoi Rick,

    Juist die cijfers zijn iets waar ik veel mee bezig ben. Ik maak websites en doe marketing. Ook met social media. Omdat iedereen daar nu eenmaal zit. Ik ben van de generatie die ze nu “boomers” noemen. terwijl deze generatie helemaal niet weet dat mijn bouwjaar, en daar omheen, vreselijk veel moeite had om aan de bak te komen. Omdat die juist na de geboortegolf van na de oorlog kwam. En punk verscheen. En “No Future” op muren werd geschreven.

    Van de week heb ik ’s nachts, ook werkend, de live uitzending opgezet van het oplezen van die 102.000 namen. Een naam. En een leeftijd. Ruwweg 5 seconden per stuk. Per mens. Per individu. Per leven. Het was als een mantra, ik kon het gewoon niet afzetten. Terwijl ik keek naar cijfers als bezoekers, views, clicks, bounces, conversion en engagement.

    Ik heb kort geleden een leuke jonge marketing jongen leren kennen. Niet voor van dattum. Daar gaat het ook niet over. Allemaal zo een baardje of sik tegenwoordig, dus al helemaal niet. Een hele goeie in zijn vak. Ik wist al na drie zinnen dat het een talent was. Maar gelooft voor 100% in dingen als databases, targeting, kunstmatige intelligenties, gebruik van alles wat je maar privé van iemand aan de weet kunt komen. Om er dan wat aan te verkopen. En de rest is niet belangrijk meer. Want iedereen roept toch, “ze weten tegenwoordig toch al alles van me, en ik heb niks te verbergen”.

    De namen komen voorbij. Netjes opgelezen. Nederlands keurig. Met af en toe een kuchje. En één mevrouw die ineens zegt “mijn oma”, voordat ze naam en leeftijd noemt. Om daarna keurig door te gaan naar de volgende regel. Iedereen keurig zwart, met een keurig zwart gordijn er achter.

    Ondertussen werk ik door. Want er moet een site af en ik kijk niet op de klok. Een site voor een kliniek. De volgende dag vraagt mijn klant of ik vrijgezel ben. Ik antwoord nee, die DJ waar ik het gisteren over had. Dat is mijn vriend. Al zeven jaar samen mee. Want eerlijke vraag is eerlijk antwoord.

    Ik kijk naar wat bezoekerscijfers. Zie dat een grote site die ik gemaakt heb door het dak schiet. Met grote aantallen. Terwijl de mantra van de namen en leeftijden nog vers is. Ik kijk niet naar cijfers. Ik kijk naar individuen. En elk individu telt.

    Dat nummeren en tellen, zoals het nu gaat, is nog meer het overdenken waard. Want ik bepaal liever zelf dat ik vertel dat ik al 7 jaar samen ben. Met een DJ. Of ik hou het voor mezelf. Omdat het misschien niet handig is voor de zaak, terwijl ik toch graag eind van de maand met diezelfde DJ ergens uit eten ga.

    Het ge-opspaar van data, en het massaal gemanipuleer daarmee vind ik best zorgwekkend. Niet omdat het kan. Het heeft altijd al gekund. Dat zie je ook aan de grote cijfers van toen. Hoe systematisch die 102.000 even werden weggehaald bij een bushokje of thuis. Het is de onverschilligheid waarmee we ons allemaal opnieuw laten oormerken. En het uitbreidend geloof dat we daar een betere wereld mee gaan krijgen.

    Alle grote cijfers zijn indrukwekkend. Maar de mens telt in principe nog steeds als 1-2-3-veel. Daarna komt misschien heel veel. Maar dan zien we nummer 1, 2 en 3 al lang niet meer. Ik kijk alle dagen naar die grafiekjes. Op mijn eigen social media heb ik een bereik van 5 miljoen. Hoera. Reken maar uit hoeveel toppersconcerten vol dat is. Terwijl naam en leeftijd 5 seconden duurt. Per stuk.

    Ik moet leren niet meer per stuk te zeggen. Ook niet als ik een website bouw die pakken wasmiddel probeert te verkopen. En mijn oor niet laten hangen naar mensen die geloven dat je beter manipuleert, tegenwoordig, met data en privé gegevens. Een beetje ouderwets blijven. Want versieren blijft leuker dan verkrachten. Ook als je een potje brilcream wilt verkopen.

    Deze week maar eens een biertje doen met die jonge marketing gast. Alleen ik vraag me af of hij er echt naar zal luisteren. Maar toch maar doen.

    Mijn vriend is trouwens niet enkel DJ. Maar ook gitano. Zigeuner dus. En hij mankeert altijd wel wat. Dus blij dat we nu leven, want dat had drie rode kruisjes in de kaartenbak kunnen zijn, 75 jaar geleden. Ik twee. Denk ik althans. Want politiek gevaarlijken ging ook mee de trein op.

    Op de vraag “ben jij trouwens vrijgezel” wil ik in vrijheid op kunnen blijven antwoorden. Of beter even niet. Omdat het niks met de zaak te maken heeft. Maar wel met het uitje daarna.

    Als nu nog iemand zegt, “ze weten toch alles al, en ik heb niks te verbergen”, dan komt die mantra weer voorbij. Namen en leeftijden. 5 seconden. Per mens. En allemaal verschillend. Want iedereen is uniek. En geen nummer of cijfer. Nog niet een bonnetje in de rij bij de slager.

    Het voorlezen van de namen had van mij misschien wat minder keurig gemogen. Want dat is dan weer zo Nederlands. En ook niet helemaal eerlijk. Want velen stonden erbij, keken erna, en genoeg hielpen nog met inladen ook. Ik zie het op een hele andere manier weer gebeuren.

    De pen blijft een machtig instrument. Blijf schrijven, Rick. Ik lees je graag.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.